پی آر به گزارش آژانس خبری پی آر؛ در نشست رونمایی از شماره چهارم فصلنامه «روابط عمومی‌های ایران» با موضوع «روایتگری و تاب‌آوری با رویکرد ارتباطی»، محمد گلزاری، دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت، هادی خانیکی، عضو هیئت علمی گروه علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی و اعظم ده‌صوفیانی، پژوهشگر ارتباطات، بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های روایتگری، توجه به تجربه زیسته و رنج‌های جامعه، بازسازی روابط اجتماعی و اعتماد عمومی پس از بحران و تقویت نقش میانجی‌گر روابط عمومی‌ها تأکید کردند.
گلزاری: روایت یک‌سویه با تجربه زیسته مردم فاصله دارد
محمد گلزاری، دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت، با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه روایتگری دستگاه‌های اجرایی گفت: روایتگری یک‌سویه که در آن تنها موفقیت‌ها بیان می‌شود و رنج‌ها، کاستی‌ها و مشکلات دیده نمی‌شود، از تجربه زیسته مردم و باور عمومی جامعه فاصله خواهد داشت.
وی با اشاره به ضرورت تولید دانش تخصصی در حوزه روابط عمومی‌های دولتی اظهار کرد: تصمیم برای انتشار فصلنامه «روابط عمومی‌های ایران» با هدف ایجاد فضایی برای تولید دانش در حوزه روابط عمومی‌های دولتی اتخاذ شد؛ چراکه میان موضوعات مطرح‌شده در دانش روابط عمومی و واقعیت‌هایی که در روابط عمومی دستگاه‌های دولتی جریان دارد، تفاوت‌هایی وجود دارد.
دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت با اشاره به موضوعات شماره‌های پیشین این فصلنامه افزود: شماره نخست به ارتباط روابط عمومی دولتی با نسل زد و تغییر گفتمان این نسل و جامعه ذی‌نفعان دستگاه‌های اجرایی پرداخت و شماره‌های بعدی نیز با توجه به مسائل روز و شرایط کشور منتشر شدند. شماره چهارم نیز به موضوع روایتگری و تاب‌آوری با رویکرد ارتباطی اختصاص یافته است.
گلزاری با بیان اینکه در این شماره تلاش شده نسبت میان روایتگری صحیح و تاب‌آوری با رویکرد ارتباطی بررسی شود، تصریح کرد: تاب‌آوری را می‌توان از منظرهای مختلف جامعه‌شناختی، روان‌شناختی و سیاسی بررسی کرد، اما جمع‌بندی بر این بود که نسبت روایتگری درست و تاب‌آوری با رویکرد ارتباطی مورد بحث قرار گیرد.
وی با انتقاد از غلبه روایت یک‌سویه در اطلاع‌رسانی دستگاه‌های دولتی گفت: گاهی بخش رنج و کاستی‌ها را نمی‌بینیم و تصور می‌کنیم روایتگری یعنی بیان همه موفقیت‌ها. این شیوه با تجربه زیسته مردم و باور عمومی جامعه متفاوت خواهد بود و پیشبرد کار را دشوار می‌کند.
دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت با اشاره به تجربه روایت پیشرفت در کشور ادامه داد: سال‌ها موضوع روایت پیشرفت مطرح بوده و تشکل‌ها و جشنواره‌های متعددی نیز در این زمینه شکل گرفته است، اما به نظر من، اتفاقی که برای پل دیوان افتاد و شناختی که مردم پس از این حادثه از بزرگی این سازه پیدا کردند، نشانه شکست روایت یک‌طرفه است؛ روایتی که با وجود هزینه‌ها و بودجه‌های صرف‌شده، نتوانسته بود این دستاورد را به‌درستی به مردم معرفی کند.
گلزاری تأکید کرد: روایتگری درست حتماً باید قهرمان داشته باشد و موفقیت‌ها در آن دیده شوند. قهرمان باید از جنس خود مردم باشد، اما در کنار آن، رنج‌ها، آسیب‌ها و مشکلات نیز باید روایت شوند.
وی با اشاره به ضرورت اطلاع‌رسانی درباره آسیب‌های واردشده به زیرساخت‌های کشور در جنگ گفت: وقتی از مردم می‌خواهیم در مصرف گاز صرفه‌جویی کنند، باید واقعیت‌های مربوط به آسیب‌ها را نیز بیان کنیم. در عرض سه دقیقه، ۲۶ پرتابه موشک به تأسیسات گازی اصابت کرد و ۲۳۰ میلیون مترمکعب از تولید روزانه گاز کشور از دست رفت. نمی‌توان صرفاً از مردم خواست صرفه‌جویی کنند، بدون اینکه واقعیت‌های دیگر را نیز برای آنها توضیح دهیم.
دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت افزود: جنگ فرصتی برای بازنگری در شیوه روایتگری دستگاه‌های دولتی فراهم کرد و باید از این تصور فاصله بگیریم که قهرمان همه اتفاقات، رئیس دستگاه است یا اینکه فقط باید بخش خوب ماجرا را بیان کنیم.
گلزاری با اشاره به ادامه بحث‌ها درباره نحوه اطلاع‌رسانی از آسیب‌های جنگ تصریح کرد: با وجود گذشت چند ماه از آسیب‌های واردشده، همچنان درباره انتشار برخی تصاویر و اسناد بحث می‌کنیم و جلسات متعددی در این زمینه تشکیل می‌شود. اینکه آیا می‌توانیم درباره جنگ با زبان واقعیت بیشتری با مردم صحبت کنیم، همچنان موضوع بحث است. جای مطالبه روایت درست و روایتگری عالمانه در دانشگاه است و امیدواریم جامعه علمی در پیشبرد این مسیر به ما کمک کند.
تأکید بر شکل‌گیری نظام شبکه‌ای روابط عمومی‌ها
وی در ادامه با اشاره به موضوع شماره آینده فصلنامه «روابط عمومی‌های ایران» گفت: شماره آینده به موضوع نظام شبکه‌ای اختصاص دارد و یکی از مهم‌ترین پروژه‌های شورای اطلاع‌رسانی دولت، تشکیل نظام شبکه‌ای در حوزه روابط عمومی بوده است.
دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت با تأکید بر اینکه روایت‌های متمرکز و نخبه‌گرا پاسخگوی نیاز امروز نیستند، افزود: اینکه گروهی بنشینند و محور مرکزی روایت را تعیین کنند و از دستگاه‌ها بخواهند بر همان اساس اطلاع‌رسانی کنند، پاسخگو نیست. در کنار شبکه روابط عمومی‌ها، باید شبکه ذی‌نفعان هر سازمان و شبکه جامعه مدنی نیز شکل بگیرد؛ در غیر این صورت، در روایتگری با یک نظام غیرمنسجم مواجه خواهیم بود.
گلزاری با اشاره به تأکید رئیس‌جمهور بر انسجام در اطلاع‌رسانی اظهار کرد: دکتر پزشکیان بر فعال شدن انسجام و وحدت در محور مرکزی اطلاع‌رسانی دولت، از شبکه دولت تا روستاهای کشور، تأکید کرده است. سازماندهی ساختار و شبکه‌های ملی و استانی، توجه به مخاطب هنگام ارائه گزارش، سپردن کار به مردم و اعتماد به نسل جوان باید در دستور کار روابط عمومی‌ها باشد.
وی با دعوت از استادان و فعالان حوزه ارتباطات برای مشارکت در این مسیر خاطرنشان کرد: امیدواریم با مشارکت جامعه دانشگاهی بتوانیم به تحول موردنظر در حوزه نظام شبکه‌ای روابط عمومی‌ها غنای علمی ببخشیم و آن را در کشور به مرحله اجرا برسانیم.
دبیر شورای اطلاع‌رسانی دولت با اشاره به گسترش نقش شهروندان در تولید و انتشار محتوا گفت: امروز با تحول در حوزه روایتگری و شهروند ـ رسانه مواجه هستیم. هر آنچه روابط عمومی بخواهد بیان کند، ممکن است مردم و جامعه پیش از آن از آن مطلع شده باشند؛ بنابراین، لازم است در شیوه‌های اطلاع‌رسانی بازنگری کنیم.
خانیکی: بازسازی پس از جنگ باید از روابط اجتماعی و اعتماد آغاز شود
هادی خانیکی، عضو هیئت علمی گروه علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، نیز با تأکید بر ضرورت تقدم بازسازی اجتماعی بر بازسازی فیزیکی پس از جنگ گفت: بزرگ‌ترین ویرانی در جامعه‌ای که با جنگ و بحران‌های پیاپی مواجه بوده، نه در دیوارها و زیرساخت‌ها، بلکه در روابط و اعتماد رخ می‌دهد؛ بنابراین، بازسازی پیش از آنکه عمرانی و فیزیکی باشد، باید ارتباطی و اجتماعی باشد.
وی با اشاره به تجربه بازسازی مناطق زلزله‌زده در کشور افزود: بازسازی تنها به ساخت بناها محدود نمی‌شود و توجه به روابط اجتماعی و ترمیم پیوندهای آسیب‌دیده نیز اهمیت دارد.
خانیکی با بیان اینکه تاب‌آوری و سرمایه اجتماعی دو مفهوم محوری در بازسازی پس از بحران هستند، ادامه داد: تاب‌آوری به معنای توانایی جامعه برای مقاومت، جذب، سازگاری و بازیابی در برابر شوک‌های طبیعی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی است و سرمایه اجتماعی نیز به منابع نهفته در شبکه روابط، هنجارهای اعتمادساز و تعهد متقابل اشاره دارد.
وی تصریح کرد: تاب‌آوری بدون سرمایه اجتماعی ممکن نیست و سرمایه اجتماعی نیز در مواجهه با بحران‌ها باید به‌صورت آگاهانه تمرین و تقویت شود. مسئله اصلی این است که در شرایط پساجنگ، چگونه می‌توان زخم‌های اجتماعی را ترمیم کرد و اختلال ارتباطی را به فرصتی برای ارتباط تبدیل کرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به مفهوم «روایت ماندن» افزود: اگر رسانه‌ها و نهادهای علمی بتوانند روایت ماندن را به روایت ترمیم تبدیل کنند و تقدم بازسازی اجتماعی بر بازسازی فیزیکی را بپذیرند، می‌توان از دل تجربه زیسته رنج، زمینه تاب‌آوری را فراهم کرد. روایت ماندن صرفاً ستایش صبر نیست، بلکه به معنای بازآفرینی اعتماد و گفت‌وگو به‌عنوان زیرساخت اصلی تاب‌آوری ملی است.
آثار جنگ پس از پایان درگیری‌ها ادامه دارد
خانیکی با تأکید بر ضرورت توجه به پیامدهای اجتماعی جنگ پس از پایان درگیری‌ها گفت: هر جنگ و بحران طولانی، در کنار ویرانی‌های آشکار، لایه‌ای پنهان از ویرانی نیز بر جای می‌گذارد که شامل فرسایش اعتماد به نهادها، چندپارگی‌های هویتی و شکل‌گیری روایت‌های رقیب درباره مسئولیت‌ها و آسیب‌هاست.
وی با اشاره به تجربه جنگ تحمیلی عراق علیه ایران ادامه داد: آثار جنگ با پایان آتش‌بس تمام نمی‌شود و تنها در ابعاد اقتصادی نیز باقی نمی‌ماند؛ بلکه می‌تواند سال‌ها در قالب نارضایتی اجتماعی، زخم‌های روانی و شکاف‌های نسلی و منطقه‌ای ادامه پیدا کند.
خانیکی تأکید کرد: هر برنامه بازسازی که صرفاً بر بازگشت به شرایط پیش از جنگ تمرکز داشته باشد، بخشی از مسئله را نادیده می‌گیرد. بازسازی باید علاوه بر زیرساخت‌ها، به ترمیم روابط اجتماعی و اعتماد عمومی نیز توجه کند.
وی با اشاره به نقش شبکه‌های همیاری در دوران جنگ اظهار کرد: مطالعات تاریخی درباره جامعه ایران در دوران جنگ نشان می‌دهد که همبستگی اجتماعی، خیریه‌های مردمی و شبکه‌های همیاری محلی در سال‌های اولیه جنگ نقش تعیین‌کننده‌ای در تحمل فشارها داشتند؛ اما اتکای بیش از حد به روایت رسمی و تمرکزگرایی نهادی می‌تواند بخشی از این سرمایه اجتماعی خودجوش را فرسوده کند.
این استاد ارتباطات با تأکید بر ضرورت شنیده شدن صداهای مختلف جامعه گفت: یکی از مسائل نهادهای اطلاع‌رسانی، دولت و حکمرانی باید شنیده شدن صدای میانه جامعه باشد؛ جامعه‌ای که در بسیاری از موارد بی‌صدا یا کم‌صداست.
روابط عمومی باید حلقه ارتباط جامعه و تصمیم‌گیران باشد
خانیکی با تأکید بر نقش روابط عمومی‌ها در تقویت تاب‌آوری اجتماعی گفت: در دوران پساجنگ، سرمایه اجتماعی و تاب‌آوری در یک رابطه دوسویه قرار دارند؛ سرمایه اجتماعی بیشتر، تاب‌آوری را تقویت می‌کند و تاب‌آوری موفق نیز به بازتولید سرمایه اجتماعی کمک می‌کند.
وی افزود: تقویت سرمایه اجتماعی در دوران پساجنگ از مسیرهایی مانند بازسازی اعتماد به نهادها از طریق شفافیت، پاسخ‌گویی و شنیدن صدای رنج‌های واقعی مردم، تقویت شبکه‌های همیاری محلی و سازمانی و مشارکت شهروندان در تصمیم‌های بازسازی و احیای روایت مشترک از طریق گفت‌وگو میان گروه‌های مختلف امکان‌پذیر است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی اظهار کرد: روابط عمومی در جامعه پس از جنگ یکی از زیرساخت‌های اصلی تاب‌آوری است. اگر روابط عمومی را ابزار توجیه یک‌طرفه قدرت بدانیم، در جامعه دوقطبی اثر آن معکوس خواهد بود؛ اما اگر روابط عمومی را نهادی برای انتقال صدای جامعه به تصمیم‌سازان و بازگرداندن صادقانه صدای تصمیم‌سازان به جامعه بدانیم، می‌تواند حلقه بازخورد میان تاب‌آوری و سرمایه اجتماعی باشد.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد اطلاع‌رسانی دولتی افزود: گذار از اقناع توده‌ای به ارتباطات ترمیم‌کننده، شنیدن شکایت‌های واقعی مردم، توجه به انصاف و پرهیز از لحن طلبکارانه باید در اولویت قرار گیرد. در شرایط بحران، نهادهای مسئول ابتدا باید بشنوند و سپس سخن بگویند.
خانیکی، به رسمیت شناختن حق دانستن مردم را از دیگر الزامات این مسیر دانست و گفت: جریان آزاد داده‌ها و گزارش‌دهی منظم درباره آسیب‌ها، منابع، زمان‌بندی‌ها و مسئولیت‌ها، پیش‌نیاز تاب‌آوری است و می‌تواند اعتماد را قابل بازسازی کند.
وی همچنین اظهار کرد: روابط عمومی‌ها باید از انتشار اخبار و گزارش‌های تبلیغاتی فراتر بروند و به دیده‌بان بحران و تسهیلگر گفت‌وگو میان ذی‌نفعان و مدیران تبدیل شوند. در این گفت‌وگوها باید نمایندگان محلی، گروه‌های آسیب‌پذیر، متخصصان، رسانه‌ها و نهادهای مدنی حضور داشته باشند.
ده‌صوفیانی: مسئله روابط عمومی فقط محتوا نیست، فرم ارائه پیام نیز اهمیت دارد
اعظم ده‌صوفیانی، پژوهشگر ارتباطات، نیز با تأکید بر اهمیت فرم و شیوه ارائه پیام در روایتگری گفت: در بسیاری از موارد، مسئله روابط عمومی کمبود محتوا نیست، بلکه این است که محتواها در چه قالب‌هایی ارائه شوند تا بتوانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند. روابط عمومی باید بتواند نقش میانجی میان سازمان و مردم را ایفا کند و در این جایگاه، زمینه اعتمادسازی را فراهم آورد.
وی با اشاره به همکاری شورای اطلاع‌رسانی دولت، دانشکده ارتباطات، انجمن علمی دانشجویی روابط عمومی و اتحادیه تازه‌تأسیس انجمن‌های علمی دانشجویی ارتباطات و رسانه اظهار کرد: این همکاری نشان‌دهنده بلوغی است که در همکاری‌ها شکل گرفته و نشان می‌دهد بخش‌های مختلف می‌توانند با وجود سختی‌ها، در کنار هم قرار بگیرند و با یکدیگر کار کنند.
این پژوهشگر ارتباطات با اشاره به مفهوم «روایت ماندن» که به‌عنوان کلیدواژه اصلی شماره چهارم فصلنامه مطرح شده است، افزود: این مفهوم در همین کنار هم قرار گرفتن‌ها معنا پیدا می‌کند و نشان می‌دهد جریانی در حوزه روابط عمومی شکل گرفته که فراتر از یک مجله، توانسته گفتمانی تخصصی در این حوزه ایجاد کند.
ده‌صوفیانی با اشاره به مقاله خود درباره جنگ و دیپلماسی تصویری ادامه داد: در این مقاله به این موضوع پرداخته‌ام که انیمیشن‌های لگویی چگونه در جنگ اخیر توانستند به نوعی راوی جنگ باشند و از منظر ایرانی‌ها، جنگ را روایت کنند.
وی با تأکید بر اهمیت فرم در ساخت روایت گفت: فارغ از اینکه محتوا چیست، فرم هم اهمیت زیادی دارد؛ اینکه پیام را چگونه بسته‌بندی و عرضه می‌کنیم، در پذیرفته شدن روایت ما مؤثر است. معمولاً در مواجهه با جنگ و موضوعات مشابه، از زاویه خبر و اسناد به مسئله نگاه می‌شود، اما می‌توان از قالب‌های متفاوتی برای روایتگری استفاده کرد.
این پژوهشگر ارتباطات با طرح این پرسش که آیا در روابط خارجی فقط بیانیه‌های رسمی، نشست‌های دیپلماتیک و محتوای رسانه‌های دولتی اهمیت دارند یا می‌توان از قالب‌های دیگر نیز برای انتقال پیام استفاده کرد، گفت: بخش مهمی از مسئله روابط عمومی‌ها نیز به فرم بازمی‌گردد؛ چراکه اغلب با کمبود محتوا مواجه نیستیم، بلکه باید ببینیم این محتواها را در چه قالب‌هایی می‌توانیم ارائه کنیم.
روابط عمومی باید میان سازمان و مردم میانجی‌گری کند
ده‌صوفیانی با اشاره به نقش فصلنامه «روابط عمومی‌های ایران» در ایجاد ارتباط میان گروه‌های مختلف اظهار کرد: این فصلنامه را از منظر تغییر فرم روابط عمومی نگاه می‌کنم؛ نشریه‌ای که توانسته گروه‌ها و ذی‌نفعان اجتماعی مختلف را کنار هم قرار دهد و نقش میانجی را ایفا کند. میانجی‌گری یکی از حلقه‌های مفقوده‌ای است که روابط عمومی به آن نیاز دارد.
وی با اشاره به قابلیت ترکیب و بازسازی قطعات لگو، این ویژگی را به نقش میانجی روابط عمومی تشبیه کرد و گفت: قدرت لگو در سادگی آن است؛ قطعات کوچک، قابل اتصال، ترکیب و بازسازی هستند. تصور کنیم روابط عمومی داشته باشیم که چنین ویژگی‌هایی داشته باشد؛ چنین روابط عمومی‌ای چقدر می‌تواند برای مردم اعتماد ایجاد کند.
این پژوهشگر ارتباطات تأکید کرد: روابط عمومی نه باید صرفاً به سازمان بچسبد و نه از آن طرف به وکیل مدافع مردم تبدیل شود، بلکه باید واقعاً نقش میانجی را ایفا کند.
ده‌صوفیانی در پایان با اشاره به نقش افرادی که در بخش‌های مختلف برای ایجاد ارتباط و همکاری میان مجموعه‌ها تلاش می‌کنند، گفت: گاهی می‌گوییم سرمایه اجتماعی کاهش پیدا کرده است، اما این پرسش مطرح می‌شود که چرا جامعه فرو نمی‌پاشد؟ به نظرم یکی از دلایل آن، حضور افرادی است که بدون ادعا میانجی‌گری می‌کنند و اجازه می‌دهند بسیاری از سازوکارها همچنان به فعالیت خود ادامه دهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌های تخصصی روابط عمومی به کانال پی آر در «بله» بپیوندید …
