دنیای برند کاهش عملکرد باغ‌های پسته ایران به میانگین حدود ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار، افت منابع آب زیرزمینی و ضعف روش‌های سنتی تولید، صنعت پسته کشور را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است. رئیس پژوهشکده پسته کشور با اشاره به اختلاف ۶ برابری عملکرد ایران و آمریکا، بر ضرورت اصلاح شیوه‌های آبیاری، مدیریت علمی باغ‌ها و حرکت از فروش فله‌ای به سمت فرآوری و برندسازی برای حفظ جایگاه جهانی پسته ایران تأکید کرد.
به گزارش دنیای برند؛ صنعت پسته ایران که یکی از مهم‌ترین بخش‌های صادرات غیرنفتی و تأمین‌کنندگان ارز کشور به شمار می‌رود، با مجموعه‌ای از چالش‌های اقلیمی، اقتصادی و ساختاری مواجه شده است. کاهش منابع آب زیرزمینی، شوری خاک و آب، تغییرات دمایی، خرده‌مالکی و تداوم روش‌های سنتی آبیاری، عملکرد باغ‌های پسته را کاهش داده و ضرورت بازنگری در شیوه تولید و عرضه این محصول را بیش از گذشته آشکار کرده است.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از سوی رضا صداقت، رئیس پژوهشکده پسته کشور، سطح زیرکشت باغ‌های پسته ایران از ۷۰۰ هزار هکتار در ۲۸ استان فراتر رفته است. با این حال، میانگین عملکرد تولید در هر هکتار حدود ۵۰۰ کیلوگرم است؛ رقمی که در مقایسه با عملکرد نزدیک به سه هزار کیلوگرمی آمریکا، فاصله قابل توجهی را نشان می‌دهد.
فهرست مطالب
فاصله ۶ برابری ایران و آمریکا در عملکرد تولید پسته
صداقت با اشاره به وضعیت تولید پسته در کشور گفت: میانگین عملکرد پسته در ایران حدود ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار است، در حالی که این رقم در آمریکا به نزدیک سه هزار کیلوگرم می‌رسد.
به گفته او، کمبود منابع آب، شوری و تلخی آب‌های زیرزمینی، نوسانات شدید دمایی ناشی از تغییر اقلیم، خرده‌مالکی و استفاده‌نکردن از روش‌های نوین کشاورزی از مهم‌ترین دلایل این اختلاف هستند.
رئیس پژوهشکده پسته کشور همچنین با اشاره به کاهش تولید در سال‌های اخیر اعلام کرد که حدود یک دهه قبل، برداشت پسته در کشور به ۵۰۰ هزار تن می‌رسید، اما در سال‌های اخیر تولید این محصول تقریباً به نصف کاهش یافته است. میزان برداشت پسته در استان کرمان نیز حدود ۸۰ هزار تن برآورد می‌شود، در حالی که در سال‌های پرمحصول گذشته این رقم به حدود ۳۰۰ هزار تن می‌رسید.
پسته؛ منبع ارزآوری ۱.۵ میلیارد دلاری
صنعت پسته علاوه بر جایگاه کشاورزی، سهم قابل توجهی در اقتصاد و اشتغال کشور دارد. بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی رئیس پژوهشکده پسته، این صنعت سالانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تن تولید و نزدیک به ۱۶۰ هزار تن صادرات دارد.
صادرات پسته ایران به حدود ۶۷ کشور جهان، سالانه به‌طور میانگین ۱.۵ میلیارد دلار ارزآوری ایجاد می‌کند که معادل ۲۵ درصد از کل صادرات بخش کشاورزی کشور است. همچنین حدود یک میلیون خانوار، معادل چهار میلیون نفر جمعیت، به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم از زنجیره تولید و تجارت پسته امرار معاش می‌کنند.
🎯 برای اطلاع از جدیدترین تحولات برندها، همراه ما باشید
تلگرام | اینستاگرام | لینکدین
مقاصد مهم صادراتی پسته ایران شامل کشورهای آسیای میانه، روسیه، کشورهای حوزه خلیج فارس به‌ویژه امارات، ترکیه، چین، هند، پاکستان، افغانستان، عراق و برخی کشورهای اروپایی است. با این حال، صادرات به اروپا به دلیل تحریم‌ها و الزامات سخت‌گیرانه استاندارد کاهش یافته و صادرات مستقیم به بازار آمریکا نیز متوقف شده است.
۹۰ درصد باغ‌های پسته همچنان غرقابی آبیاری می‌شوند
یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت پسته، شیوه مصرف آب در باغ‌هاست. صداقت با اشاره به اینکه بیش از ۹۰ درصد باغ‌های پسته کشور همچنان با روش سنتی غرقابی آبیاری می‌شوند، اعلام کرد سهم سامانه‌های نوین آبیاری کمتر از ۱۰ درصد و وسعت آن‌ها کمتر از ۷۰ هزار هکتار است.
او با اشاره به ارزش اقتصادی آب در تولید پسته توضیح داد که هر مترمکعب آب مصرفی در باغ‌های پسته حدود یک دلار ارزش اقتصادی ایجاد می‌کند، در حالی که هزینه فرصت تأمین همین میزان آب بر اساس مطالعات انجام‌شده حدود سه دلار برآورد شده است. از این رو، اصلاح مدیریت مصرف آب برای اقتصادی ماندن تولید ضرورت دارد.
رئیس پژوهشکده پسته همچنین اعلام کرد حدود ۷۰ درصد باغداران پسته در استان کرمان به دلیل خرده‌مالکی، کمبود منابع آب، مدیریت غیرعلمی و تغییرات اقلیمی، عملکردی کمتر از میانگین ۵۰۰ کیلوگرم در هکتار دارند و تولید برای برخی از آن‌ها دیگر صرفه اقتصادی ندارد.
در مقابل، حدود ۳۰ درصد باغدارانی که از سطح زیرکشت متوسط یا بزرگ‌تری برخوردارند و روش‌های علمی را به کار می‌گیرند، با وجود محدودیت‌های مشابه، عملکردی بیش از ۵۰۰ کیلوگرم و در برخی موارد بیش از یک تن پسته خشک در هکتار دارند.
این آمار نشان می‌دهد حتی با وجود محدودیت‌های منابع آب و شرایط اقلیمی، اصلاح مدیریت باغ‌ها می‌تواند به افزایش تولید در زمین‌های موجود کمک کند.
از آبیاری و اصلاح خاک تا استفاده از ارقام مقاوم
صداقت با اشاره به اقدامات پژوهشی در حوزه پسته گفت طی ۶۵ سال گذشته بیش از ۵۰۰ طرح و پروژه تحقیقاتی در زمینه‌های مختلف این محصول اجرا شده است و نتایج آن‌ها در اختیار جامعه علمی و بهره‌برداران قرار گرفته است.
به گفته او، پژوهشکده پسته در حال تدوین گزارش علمی و تحلیلی آینده‌پژوهی توسعه کشت پسته در کشور است تا از گسترش غیراصولی باغ‌ها در زمین‌های نامناسب و تکرار بحران آب و خاک در مناطق جدید جلوگیری شود.
در حوزه اصلاح خاک‌های شور و قلیایی نیز پروژه‌هایی با حمایت مجتمع مس سرچشمه اجرا شده است. نتایج این تحقیقات نشان داده که استفاده از اسید سولفوریک و گچ کشاورزی با کیفیت، در صورت رعایت زمان، روش و میزان مصرف مناسب، می‌تواند به اصلاح خاک‌های سنگین، قلیایی و سدیمی کمک کند.
همچنین در زمینه تغذیه پسته، نیاز غذایی این محصول، نحوه مصرف کودهای شیمیایی در سامانه‌های مختلف آبیاری و دستورالعمل‌های مربوط به اصلاح‌کننده‌های خاک مورد بررسی قرار گرفته است.
برای مقابله با تنش‌های دمایی نیز راهکارهایی مانند استفاده از کائولین، سایبان، سیلیکات پتاسیم، اسیدهای آمینه و مالچ برای کاهش تنش گرمایی تابستان و به‌کارگیری بخاری‌های باغی و ترکیبات ضدتنش برای مقابله با سرمای دیررس بهاره پیشنهاد شده است.
نجات برند پسته ایران با عبور از خام‌فروشی
چالش‌های صنعت پسته تنها به مرحله تولید محدود نمی‌شود و شیوه عرضه و صادرات نیز در حفظ جایگاه این محصول در بازارهای جهانی اهمیت دارد.
کارشناسان این حوزه معتقدند برای رقابت با تولیدکنندگان قدرتمندی مانند آمریکا، باید در تمام مراحل زنجیره ارزش پسته، از کاشت و پرورش تا برداشت، فرآوری، بازاریابی و برندسازی، تغییرات اساسی ایجاد شود.
عبور از فروش فله‌ای و خام‌فروشی و حرکت به سمت بسته‌بندی متناسب با سلیقه مشتریان بازارهای خارجی، یکی از مسیرهای افزایش ارزش افزوده و تقویت جایگاه پسته ایران در تجارت جهانی است.
افزایش صادرات مغز پسته، به‌ویژه مغز سبز، در مقایسه با پسته با پوست نیز از روندهایی است که می‌تواند در آینده ارزش افزوده بیشتری برای این صنعت ایجاد کند.
در مجموع، آینده صنعت پسته ایران به میزان موفقیت در اصلاح مدیریت منابع آب، افزایش بهره‌وری باغ‌ها، استفاده از دانش و فناوری‌های نوین و توسعه فرآوری و برندهای صادراتی وابسته است؛ مسیری که می‌تواند ضمن حفظ جایگاه این محصول در بازارهای جهانی، به پایداری معیشت میلیون‌ها نفر در زنجیره تولید آن کمک کند.
منبع: ایرنا
